Jak AI zmienia rynek pracy? Pierwsze sygnały z Australii

Od kilku lat sztucznej inteligencji towarzyszą bardzo mocne prognozy dotyczące zatrudnienia. 

Jedne mówią o ogromnym wzroście produktywności. Inne ostrzegają przed milionami stanowisk, które mogą zniknąć wraz z rozwojem automatyzacji. 

Problem w tym, że na razie rzeczywiste dane nie pokazują ani jednego, ani drugiego scenariusza w takiej skali. 

Reserve Bank of Australia opublikował 9 listopada nowe analizy dotyczące wpływu AI na gospodarkę i zatrudnienie. Sarah Hunter, odpowiedzialna w banku centralnym za analizę ekonomiczną, podkreśliła, że dotychczas nie widać znaczącego wzrostu produktywności całej gospodarki ani masowej utraty miejsc pracy spowodowanej sztuczną inteligencją. 

Jednocześnie pojawiają się pierwsze sygnały, że niektóre grupy pracowników mogą odczuwać zmianę wcześniej niż pozostałe. 

Firmy używają AI, ale zatrudnienie jeszcze się nie załamało 

Badania prowadzone przez australijski bank centralny pokazują ciekawy rozdźwięk. 

AI bardzo szybko trafia do firm, ale samo wdrożenie technologii nie oznacza automatycznie redukcji zatrudnienia. 

W kontaktach RBA z przedsiębiorstwami około trzech czwartych firm deklarowało, że wykorzystanie AI nie zmieniło jeszcze liczby pracowników. 

Około 12% mówiło natomiast o wolniejszym zatrudnianiu lub rezygnacji z uzupełniania części wakatów, a około 8% wskazywało na redukcję zatrudnienia. Jednocześnie niewielka grupa firm zwiększyła liczbę pracowników w związku z AI. 

Bank podkreśla, że na poziomie całej gospodarki nie daje to jeszcze obrazu masowych zwolnień. 

Pełna analiza RBA dotycząca pierwszych zmian na rynku pracy jest dostępna w raporcie opublikowanym 9 listopada. 

Najpierw może zmienić się rekrutacja 

Wpływ AI nie musi zaczynać się od dużych fal zwolnień. 

Znacznie wcześniej firmy mogą po prostu ograniczać tworzenie nowych stanowisk albo nie zastępować osób, które odchodzą. 

I właśnie takie sygnały zaczynają pojawiać się w danych. 

RBA zauważa nieco słabszą liczbę ogłoszeń oraz wyniki zatrudnienia w zawodach najbardziej podatnych na wykorzystanie sztucznej inteligencji. 

Różnice są jednak niewielkie i bank wyraźnie zastrzega, że nie wiadomo jeszcze, jaka część tego zjawiska rzeczywiście wynika z AI, a jaka z ogólnej sytuacji gospodarczej. 

Młodzi pracownicy mogą poczuć zmianę wcześniej 

Najbardziej interesujący sygnał dotyczy osób w wieku 15–24 lata. 

Od końca 2022 roku zatrudnienie młodych pracowników rozwijało się nieco słabiej w zawodach o wysokiej ekspozycji na AI niż w profesjach, w których technologia ma mniejsze możliwości przejmowania zadań. 

Nie oznacza to, że AI już wypiera młodych ludzi z pracy. 

Pokazuje jednak potencjalny problem: wiele stanowisk dla początkujących opiera się właśnie na prostszych zadaniach, które najłatwiej częściowo zautomatyzować. 

Tworzenie podstawowych analiz, przygotowywanie pierwszych wersji tekstów, obsługa prostych zapytań czy fragmenty pracy administracyjnej mogą być wykonywane szybciej z pomocą narzędzi AI. 

Jeżeli firmy potrzebują do tych zadań mniej osób, wejście na rynek pracy może stać się trudniejsze nawet wtedy, gdy całkowita liczba miejsc pracy nie spada gwałtownie. 

Automatyzacja zadania to nie zawsze likwidacja zawodu 

To rozróżnienie jest kluczowe. 

AI najczęściej nie zastępuje całego stanowiska jednym kliknięciem. Przejmuje część czynności wykonywanych przez pracownika. 

Reszta pracy może pozostać bez zmian albo wręcz zyskać na znaczeniu. 

RBA przywołuje szacunki Jobs and Skills Australia, według których około 4% pracowników znajduje się w zawodach mocno narażonych na automatyzację przez AI. 

Jednocześnie około 31% pracuje w zawodach, w których technologia ma przede wszystkim wspierać człowieka i zwiększać jego możliwości. 

To spora różnica. 

Dla księgowego AI może automatyzować część analizy dokumentów. Dla programisty może tworzyć fragmenty kodu. Dla pracownika obsługi klienta może przygotowywać pierwszą wersję odpowiedzi. 

Nie musi to oznaczać zniknięcia tych zawodów. Bardziej prawdopodobna jest zmiana tego, za które zadania płaci się człowiekowi. 

Produktywność też nie wystrzeliła 

Druga część historii jest równie ciekawa. 

Skoro firmy wykorzystują AI, można byłoby oczekiwać gwałtownego wzrostu wydajności. 

Tego również jeszcze nie widać na poziomie całej gospodarki. 

Według RBA firmy potrzebują czasu na przebudowę procesów, szkolenia pracowników i integrację nowych narzędzi z istniejącymi systemami. 

Bank porównuje ten etap do wcześniejszych rewolucji technologicznych, takich jak elektryfikacja czy rozwój internetu. Największe korzyści pojawiały się dopiero wtedy, gdy firmy zmieniały sposób organizacji pracy, a nie tylko dokładały nowe narzędzie do starych procesów. 

Największa zmiana może dopiero nadchodzić 

Dzisiejsze dane nie potwierdzają prostego scenariusza, w którym AI w krótkim czasie usuwa miliony miejsc pracy. 

Nie oznacza to jednak, że technologia pozostanie bez wpływu na zatrudnienie. 

Zmiana może być bardziej rozłożona w czasie: mniej nowych ofert w części zawodów, inne wymagania wobec kandydatów, automatyzacja podstawowych obowiązków i jednocześnie powstawanie nowych stanowisk związanych z wdrażaniem technologii. 

Najważniejsze pytanie może więc nie brzmieć „ile miejsc pracy zabierze AI?”. 

Znacznie bardziej praktyczne jest inne: które zadania przestaną być wykonywane ręcznie i czego firmy zaczną oczekiwać od ludzi w zamian?